گردو ، انگور و ساير ميوه‌هاى زمستانى و تابستانى به عمل مىآيد كه صاحبى ندارند . « 1 » ياقوت در قرن هفتم مىنويسد : اين زمان مالك سميساط ، الملك الافضل على بن الملك الناصر يوسف بن ايوب صلاح الدين [ ايوبى ] است . « 2 » ابو الفداء در قرن هشتم مىنويسد : شهر كوچكى است داراى مزارع آبى و غير آبى ( ديم ) و در مغرب قلعة الرّوم واقع شده است . « 3 » سروج . « 4 » در نيمه راه شمالى رقّه كه از بيابان عبور مىكند و به سميساط مىرود ، واقع شده است . در واقع سروج سر راه كاروانهايى كه از حرّان و رها به جسرمنبج مىرفتند ، قرار داشت . « 5 » دربارهء فتح اين شهر بلاذرى مىنويسد : عياض بن غنم پس از فتح سميساط به سروج آمد و بر آن ( شهر و ) سرزمين غلبه كرد . « 6 » در نيمهء اول قرن چهارم ، اصطخرى در وصف آن مىنويسد : سروج شهرى بزرگ است با ميوهء بسيار و در يك مرحله‌اى شهر حرّان واقع است . « 7 » به نوشته ابن حوقل اين شهر باره‌اى ( ديوارى ) محكم و استوار دارد ، انگور و ميوه و انارش فراوان است كه از آن [ ربّ ] بسيار به‌دست مىآيد كه در ساختن حلواى ناطف به كار مىرود . « 8 » به نوشتهء مقدسى ، سروج از شهرهاى ديار مضر است كه ناحيهء كفرزاب و كفرسيرين به آن وابسته است . « 9 » سياح و جهانگرد اندلسى ، ابن جبير كه در اواخر قرن ششم به نواحى جزيره آمده ، در وصف سروج از قول حريرى ( صاحب مقامات ) مىنويسد : اين شهر داراى باغ و بوستان و آبهاى پراكنده و روان است . « 10 » به نوشتهء ابو الفداء در قرن هشتم ، سروج شهر ويرانى بوده است ، ولى وى از قول

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 651 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 258 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 295 . ( 4 ) . Saruj ( Saroudj ) ( 5 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 116 . ( 6 ) . فتوح البلدان ؛ ص 254 . ( 7 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 80 . ( 8 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 207 . ( 9 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 79 و 193 . ( 10 ) . سفرنامه ابن جبير ؛ ص 303 و 304 .